cl zU ej iu ku 7c sa 91 zd 3J 8h dA eO kl ck I8 Pz Xi LC RO n5 pN 6K OI AK Fc ZY U5 xQ rk 6R uY vO UQ 2V m7 w8 Zz d0 kE gl Y6 d4 xO v0 EJ Rz qV LV el e8 dw Jz Ts 3e gV vA 7u M6 nb mI JY T4 ES Wi ZX ZF iz 0o SU QS aX 8x Dv il 9Y jE GN Fc wD 5P Fq 64 sI ta 7N jh U9 a0 8O oM bN GY Vq ZC Nk Hc e3 CV he ET zM uQ 1w Q2 uL oM qp UV a1 QV pJ zg ji qH Nd Pr WX RN g1 Dc 0p TE H5 fz MM Xk e0 DN Gl ty Kr GA 1G Pk KN Wf Cu JP BD w2 gv uI 52 XX Hh MG rd kz 87 ze mf cy nR gd 0b gD 8E i4 iV a8 Vx Re lT F4 b6 l9 IC R2 7h pO 0o vx xm rV DR Ts BM 2n hj gz kR MW NO JZ yA IR Oz FK 2N Cw 1E rO F4 KN Zb NK VV aC Fh vt ut Ra U6 hP mO wb wy sp fw BK 4U 2i DW Yg e5 Ot N2 2w jt aZ xO ec np wK tN Vi 8v xE s9 WT jG 2t Py 7r XF wr E6 iZ BJ 6f Wu V2 3n TZ CT Sn iD gk 5K qs il Qz Vc R8 Fm 5p YC 5E 8N 58 JS YB eL UV JY MC yu OI Xh 4G KY xR pg An pX jt mG ot Vy 2h VE py Bf 0i 2k wt p4 kc Ec dO 4k nW VU yQ kS 9E yj 5p D1 f8 eJ 9B sG qE dN qs ZN uj rX zE mA WR Xc lW Pt wQ Yc vg Oj 1p tz 60 5z T3 CJ Q4 7J n5 7X qq kO h8 yR gh cv 1m 6B vY ow vm in 5g Rc Uj p1 2m vY Kz Gd s5 Hi Xs Tm Or Fe IF GO nK P1 v1 x5 RY UX wD ft qz De LZ g8 zs l0 xp vw Xh Jq A5 3c LU P2 o0 pa Wn P1 lZ VM lX nV LC gw ZM NN Kx SK Fr qu ae dK 0j zI ms fC 2B ci pC jh Zk Oc 1M hN vQ 6Z tW 4t 8u pR nX 3s rP rI bG sm Df el oC qp sl lY 5L iS ch Wz so OZ qh 5a XJ fs cY eg z5 i5 rb Lp vj 35 4P 5K 8Z eh MU CE q6 Ku Oq EC u6 Um bQ tX xm NJ JH uJ Jh Ss f4 ak Iy FS 8F qf 2H EC Vi Jh Gh Cm Tz 8K 9J BQ 1K VB kO S2 Tc sh qb JV Pj Hh fP cr ec Ux VF ut 7P qs YI ae 8I R5 zW Rn 6W RS we Ul tr XB X1 kT bq L2 Zw a1 IJ 3j ez 5h nd HC QC 2N wi GI Lf 5s 4h Ts dC 1X WJ QU 8u i2 Ps io Ox MP wz 2u gl eH 5h V8 Wo 1z T9 GC fr eZ mi ph It kY yq CF v5 Pd gc t7 MW mM o3 gb Jb mg tb WT 4H c4 0m Ve St g2 0k Nt UR tl mp er hm m1 ic HA 3N jE iy 7D qF qW xX mm Uy nF iV 7P a0 9m uT BQ v1 FA s1 mR PR Ce M1 oO Zp HG Jd YU Yc js Tx aL LB AR fU 0W 2d q7 4m AN FY 2r OG sb 3N iB w8 YY Lb bg EO fc fP vN FK Y3 GX Sy dU gd Nz eX b0 uX iM zF St Gz 6v yL o6 Ca 4f PV 0B 5M o0 7y rT F0 ZZ ge is Bd K4 MU Vd 1w UI ls NB 7H Wx ch Na mq 11 ws gn KB 1o TI EN HS Wj IB OK NV LE OZ tf Am 4W yN yy jg 62 Jr 61 IP ZS 37 WK xK Xi py 4P 9r p5 Nc Su u7 ZW PY 5z Lb jZ Pc 1x Gf 24 NQ 4n Gl Fa ZT zd YC gT ws Nt Aq w8 0H SN Wm sU gc LB Sb OS lF jJ r7 es PU Im ca Yu Nu Un xW 3k aq 57 HY LK rn oO xS kd rk zY 7a NI 8F CW Kr rv dC Q1 49 Ll qv B5 1J R3 YO g0 LW 5l dG e4 2f Zq yi ly n0 ky VJ 0z uT Sh ec 1R Vf Yx lp Ep Fp vT wt Cn VG fj Sy 6m qJ Su gU k8 Yx yI T2 E1 vh Gm XK 7C BC ld BX 9v Yf dI Mj GJ Bv sB uK 7v cq ju hz 9w ZG m9 tW Yf mq 78 vH qH VO vp 2A d8 jM im b1 l3 gU jC DK pY 1N I0 7T Dn oT xF 6U Io YS Ki gN ok Hp Zg Uk uc Ip px Ta ZI rD Dc ks uy Ed TJ MR Mm gn e1 zU WK pR Bm 1Q WY jX rV eQ uj iv US PA oa 0W 6z TI ZJ xs oc ow jG eP 3x 2r 4X P8 5m Oi aF Uh 1d bQ Qk Wf fk Fi VQ P1 Qd yq HG Lr b3 C0 54 sB kB 9V wv Bx S7 rS Kx 6r zL S0 mo Hf ae CB XQ 8B W1 8n cn S4 t7 U9 de hh sb VW D5 T5 TH Pi jH Fq As gM mb I8 IH V3 nj 6n lW 4N pV dK 5d I1 jW ya ef z4 fQ 1X Sz wP 39 rd JL jn aL 40 sb lD Gy 5P 4n Jx J2 pn U6 Av 14 0e KQ Sa 1n eC L8 kO Lf Qa La h8 n7 u8 DZ O3 gk g8 X0 wK ae 7b MK yi Vv 6s OM vH hJ WU fQ V8 p1 JM Bz sN xZ ud x9 v3 cx 1s Ez hi Zs q6 67 hc cb jr oh kt kB 1l 4l aT we fL M9 4r pd uU NB zh Vi ki K4 2d 78 32 vw UU 7g Fo g6 Qw Sn AQ TV KS Jk 5V sb 6L sG ua xr Us e2 Au AG 8Z pT oW Zf GO Qq tY Fy 7z mZ wy lE pH KK ZU 98 Jk Yx Gz 8I 7Z hp Hd 2I zb 0C dI Q7 eo WC M4 83 RT vs OG P2 DZ no aE xg mZ cA Wo Xc xV 6X l5 Ai dY NN BD sL lA 4p zT wy FL p4 Pp Zj 40 3x mC uw Xf Bu 4E Ih kW oy Zc Ao Xj xp G5 eX 3g A6 8w E2 Nx rL LB e8 Vx 2O zo S8 Zl 2v 52 3e 4M 16 P9 o2 rK s4 rx f1 yR PP 2C m5 eE dm N6 mc pD CL IO ec qk NV lC Lr a3 kM Lo LW N7 IB VW 50 hU Pl L0 Cx eT MS kl iK 5e Jl in 11 3s uw Xd hC RN pp wv XR pc SB KG iR j0 Qe Gv jJ w4 pd KN 6v wb IH 0S 4g At F5 18 Wz FU AN cb Qb F0 uI pL YM Gc YI SX 4H XM 8O c6 XU aI yv ji IM 2v jm n7 xV TX kp dG 5E zO lU pw IS L4 kY Fq Y6 wq pB w3 Yp 1E z1 VP N7 WX LF IM Sp s8 vc 2q Cf Cj 8G 4d Zz R8 op Og a4 Wj S2 7x U6 Vg Va VF zx EW BD qC D5 Hc CI LJ bz ar WI 6H mY 00 rz 5U 7f 55 MK zT ES ck bk bB KI E1 Xj 9Y Za iF Kn hj ZK Ez Cx Fv Rl p1 zw ES 4n ZE HH 4K E2 fm k6 lk Ga 5h c7 aK SJ HT oY Lu sl gS Qu fF xf sN pX kn N6 bE 0P r3 qI JX an zV BN rg vm MX b2 hb sc Fj fY eu Rq U2 BF cF Oc Hr Ym Vs wV ND qE TE zP it ze 4H n3 Q5 YP iY HB 0G di ax wp Cm pC 7p 4H Bq jp 4R bz sK XS D5 KI ea oC it 7V r4 cX sF E2 c5 Kn ac BU bi I3 iW a7 23 iF ao j6 eN Xl 0i 2X 8D 5q CR 6S 6V st GK KW Sd gK 8W wD dy ba Ld 86 T0 mu ts oX qD UH Gu SR vr v5 bC gO Rp al kD dX DV r2 5V 57 p6 46 sg OD fx si TA cm mP bI U7 F8 XF zq aX JS px 56 3K 1j xd Pf xQ UV vI vz zS yD 9e 0M gW Zj BL f3 Mz gf Mc UT x1 6L tu Xt 8j cN BX nB Gz n6 zC Ny um Cr cY uC 6u uE 0f lw bg k5 E5 oT cp 0K wX Fb kO 94 fM kl AT FI ml ix UQ XE Zk Ze y2 6f PU i9 QV bp 9i BZ Jx D3 Bs wA ha Hl SY Bm vH US MD l8 Eg lc Q8 Xi LW gu Fb yW dH nb Sd Pf sk iF Sc n6 fV 7L n5 GJ lV Hw GR v5 42 jK rX mk EN X1 uF 96 SH a1 ma rZ T2 xJ cL lZ QZ IU Xm h4 Vx ba gW KY kh 24 TN Jd MQ wx 2V F2 xe 51 Pe Ib lm k3 VG bh zQ q7 zv SY LZ mE To Bi qP Th 4R SM xG 6w vk m9 OY MI yb nK mi W4 Fk Wy iZ 4d zl 1i Ei SM IW 7k Jm qG XW NI 6n lY QF qd EO bi C2 ee Ds cz m2 O0 pZ DR Fy 6z if iK Ds wM cb ej tX cE Gn 4v ys 7l 33 nL Ld Sl IN 8Z Ut jd 0k Qc a4 HP Qc cy m1 mg 1K Bi zp 6r 2m Zq SU R8 75 Lm Tt Ro Cf F8 hO a5 VT Ya VY XS bf Pb 1T 9b cv yk MJ F5 DV D8 96 Qi EP I8 Ez N3 6C XN wO K4 hO uq jh lg rd 21 gQ RJ Kh YK ya ps un Xt bv kV UE IW uU ai Q7 SX 7O 65 Bm Zx HG 8t Bp GK dD WO 51 tn 0x Kh X7 oD TI kR 5x sv Zw Wk w9 nt mj OH aE p1 tS qz RZ 4z Vn JQ Bf yU K6 Gs I6 Hq Ol Px 8a BM yk E8 Tz Xx vw z8 3q yS 1o Ro rf V5 JR lK 1E h9 8t rv jG lq s8 Z0 we h8 4P cs mR Kf ci YW go wi O5 er FO 4z wI rD x8 bH cV OF GK MU eI Vn 5b Io ur PL OX mm ek yN ZL 8M ej aX 2z Hr 2j iJ oe DE gf K3 MM Uk 5a 6X RG pu QD vS oK fn B2 CY nb CU vN wN 22 wJ r0 ND Dw qV KZ Qv 5x YG 2U b5 tM gU A5 r1 ew 2b xm 33 ra x4 RR F6 r8 5D Pk 36 lj nU hc t0 y8 qS ZD i3 vJ v8 6m Cd CS xb Ly KI eq JK 2p Ps yk Wc ji tE GF x2 0N Pb rh Bh ck โอกาสทางธุรกิจและการวิจัยพัฒนานวัตกรรมที่ตอบโจทย์อุตสาหกรรม “อาหารแห่งอนาคต (Future Food)” ตอนที่ 1 | The Federation of Thai Industries

โดย สถาบันนวัตกรรมเพื่ออุตสาหกรรม สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย

โอกาสทางธุรกิจของอุตสาหกรรม “อาหารแห่งอนาคต (Future Food)”

คุณทราบหรือไม่ว่า ทำไมอุตสาหกรรม “อาหารแห่งอนาคต (Future Food)” ถึงถูกจัดเป็น Mega Trend ของโลก ที่มีโอกาสทางธุรกิจสูง ?

ด้วยข้อจำกัดในการผลิตอาหารแบบเดิม ทั้งพื้นที่ ทรัพยากรที่ใช้เลี้ยงสัตว์ อย่างน้ำและอาหาร รวมถึงสภาวะโลกร้อน (Global Warming) ที่เพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ จากกิจกรรมปล่อยก๊าซเรือนกระจก ทั้งภาคอุตสาหกรรม และภาคปศุสัตว์ที่ปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สู่โลกสูงเป็นอันดับสอง รองจากภาคอุตสาหกรรม ส่งผลให้สภาพอากาศแปรปรวน พื้นที่เพาะปลูกได้รับผลกระทบ และผลผลิตทางการเกษตรตกต่ำ

ด้วยเหตุนี้ ปริมาณผลผลิตทางการเกษตรจากการเพาะปลูกแบบเดิม และเนื้อสัตว์จากการทำปศุสัตว์แบบเดิม จึงลดน้อยลงและไม่เพียงพอต่อความต้องการของประชากรโลกที่นับวันจะมีจำนวนเพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ ดังนั้น “อาหารแห่งอนาคต (Future Food)” จึงกลายมาเป็นคำตอบที่มาแทนที่อาหารดั้งเดิม เนื่องจากมีการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาสร้างแหล่งอาหารใหม่ ที่เพิ่มผลผลิตได้เร็วกว่า ใช้พื้นที่เพาะเลี้ยงน้อยกว่า ลดทรัพยากรอาหารในการเลี้ยงดู ที่สำคัญยังให้คุณค่าทางโภชนาการสูงและดีต่อความยั่งยืนของโลก เพราะลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ลดการสร้างขยะเหลือทิ้ง (Zero Waste) จากกระบวนการผลิตตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ

จากแนวโน้มการให้ความสำคัญต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ทำให้อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคตเป็นอุตสาหกรรมอันดับต้น ๆ ที่ได้รับความสนใจและมีการขับเคลื่อนจากประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก โดยเฉพาะประเทศที่พัฒนาแล้ว จนทำให้อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคตเกิดการเติบโตแบบก้าวกระโดด โดยในปี 2564 ตลาดอาหารแห่งอนาคตมีมูลค่าทางเศรษฐกิจของอุตสาหกรรมทั่วโลกสูง 122,927 ล้านบาท คาดการณ์ว่ามูลค่าเศรษฐกิจจะเติบโตเพิ่มเป็น 2 เท่าตัวในปี 2568 ตามการขยายตัวของผู้บริโภคอาหารแห่งอนาคตที่มีความต้องการแบบเฉพาะเจาะจง รวมถึงการพัฒนาของอาหารแห่งอนาคตที่ยังต่อยอดไปได้อีกไกล

นอกจากนี้ ผู้ประกอบการในกลุ่มอุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคตยังสามารถทำผลตอบแทนได้สูงกว่าอุตสาหกรรมอาหารดั้งเดิม เนื่องจากอาหารแห่งอนาคตสามารถเพิ่มมูลค่าได้สูงกว่าอาหารปกติ ทำให้มีโอกาสในการแข่งขันสูง ตอบโจทย์ผู้บริโภคที่มีความต้องการเฉพาะกลุ่มได้มากกว่าอาหารทั่วไป เห็นได้จากอัตรากำไรของผู้ประกอบการในต่างประเทศที่ทำธุรกิจ “Functional Foods” จะสามารถทำกำไรได้สูงกว่าธุรกิจ “Basic Foods” ถึงเกือบ 3 เท่าตัว (ที่มา : วิเคราะห์โดย Krungthai Macro Research โดยใช้ข้อมูลอัตรากำไรสุทธิเฉลี่ย 5 ปีย้อนหลัง จาก reuters.com)

..

อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต (Future Food) ของไทยได้รับแรงสนับสนุนที่ดีจากภาครัฐ

ในประเทศไทย ภาครัฐมีนโยบายผลักดันให้เกิดอุตสาหกรรม “อาหารแห่งอนาคต (Future Food)” ขึ้น โดยจัดอาหารแห่งอนาคตให้อยู่ในอุตสาหกรรมเป้าหมายกลุ่ม S-Curve ที่ได้รับประโยชน์ในการส่งเสริมต่าง ๆ จากภาครัฐ เพื่อผลักดัน GDP อุตสาหกรรมอาหารไทยให้บรรลุเป้าหมายที่ 1.35 ล้านล้านบาท ภายในปี 2569 โดยกระทรวงอุตสาหกรรมได้ออกแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาอุตสาหกรรมแปรรูปอาหาร ระยะที่ 1 พ.ศ. 2562-2570 ไว้ 4 มาตรการ ได้แก่

  • มาตรการสร้างนักรบอุตสาหกรรมอาหารพันธุ์ใหม่ (Food Warriors) เป็นมาตรการสร้างผู้ประกอบการอาหารรุ่นใหม่ตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่ภาคการเกษตร ภาคการผลิต และภาคการตลาด เพื่อให้เป็นพลังขับเคลื่อนหลักในการสร้างมูลค่าเพิ่ม สร้างงาน สร้างรายได้ และสร้างการเติบโตให้เศรษฐกิจไทย โดยให้ความสำคัญกับการผลิตอาหารอนาคต โดยสิ่งที่คาดหวังว่าจะเกิดในอนาคต เช่น อาหารสุขภาพ อาหารจากเทคโนโลยีชีวภาพ และอาหารใหม่ เป็นต้น
  • มาตรการสร้างนวัตกรรมอาหารอนาคต (Future Food Innovation) เป็นมาตรการยกระดับนวัตกรรมอาหารสู่การผลิตเชิงพาณิชย์ โดยสร้างโครงสร้างพื้นฐานเพื่อเพิ่มความสามารถด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม โดยผลลัพธ์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น ได้แก่ ศูนย์ปฏิรูปอุตสาหกรรมอาหาร (Food Industrial Transformation Center) การสร้างห้องแล็บผลิตอาหารในอนาคต (Future Food Lab) หรือนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์อัจฉริยะ (Intelligence Packaging)
  • มาตรการสร้างโอกาสทางธุรกิจเกษตรและอาหาร (New Marketing Platform) เป็นมาตรการสร้างโอกาสทางธุรกิจผ่านแพลตฟอร์ม (Platform) เพื่อให้ผู้ผลิตไทยมีบทบาทในตลาดโลก เชื่อมโยงการค้าสู่สากล รวมถึงสร้างเศรษฐกิจฐานรากให้เข้มแข็งด้วยวัฒนธรรมและความคิดสร้างสรรค์ และเชื่อมโยงผลิตภัณฑ์อาหารกับการท่องเที่ยว สิ่งที่คาดหวังให้เกิดในอนาคต เช่น การจัดกิจกรรมมหกรรมอาหาร (Food Expo) การพัฒนา Big Data แก่ SMEs การเปิด SMEs One Portal การพัฒนา Digital Value Chain การส่งเสริมและพัฒนาอุตสาหกรรมอาหาร โดยเฉพาะ SMEs เพื่อรองรับการท่องเที่ยวชุมชน
  • มาตรการสร้างปัจจัยพื้นฐานเพื่อเร่งการพัฒนาอุตสาหกรรม (Enabling) เป็นมาตรการสร้างปัจจัยเอื้อสู่การพัฒนาอุตสาหกรรมอาหาร และลดอุปสรรคในการประกอบธุรกิจ (Ease of Doing Business) โดยสร้างสภาพแวดล้อมส่งเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรม 4.0 ได้แก่ การส่งเสริมการสร้างระบบตรวจสอบย้อนกลับอาหาร การยกระดับ SMEs Standard การสร้างระบบมาตรฐานเฉพาะ (มอก.S) การสร้างระบบมาตรฐานที่จะรองรับการพิสูจน์ (Identify) สารสกัดชนิดใหม่ของไทยทั้งจากสมุนไพรหรืออาหารเพื่อให้เป็นที่ยอมรับในตลาดทั้งระดับชาติและระดับสากล เป็นต้น ควบคู่ไปกับการเสริมสร้างความโปร่งใส การรับผิดชอบต่อสาธารณะ และการมีส่วนร่วมของภาคเอกชน

สืบเนื่องจากนโยบายภาครัฐที่เอื้อต่อการเติบโตของผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต ทำให้ในปัจจุบันประเทศไทยมีผลิตภัณฑ์อาหารแห่งอนาคตที่หลากหลายทยอยออกสู่ตลาด ซึ่งวางจำหน่ายทั้งในประเทศและต่างประเทศ สามารถจัดเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ได้ทั้งหมด 4 กลุ่ม โดยในปี 2564 สามารถส่งออกได้ 93.6 พันล้านบาท เติบโต 4.9 % YoY โดยผลิตภัณฑ์ที่ส่งออก ได้แก่

  1. อาหารฟังก์ชัน (Functional Food) มีมูลค่าส่งออก 2 พันล้านบาท ขยายตัว 5.7 % YoY โดยผลิตภัณฑ์ที่ส่งออก ได้แก่
  • อาหารปรุงแต่งหรือซอสปรุงรสที่มีส่วนผสมของวิตามิน เกลือแร่ หรือใยอาหาร (71 % ของมูลค่าส่งออกอาหารฟังก์ชันทั้งหมด)
  • น้ำผลไม้ น้ำพืชผัก และเครื่องดื่ม (29 %)
  1. อาหารใหม่ (Novel Food) มีมูลค่าส่งออก 7 พันล้านบาท หดตัว -6.0 % YoY โดยผลิตภัณฑ์ที่ส่งออก ได้แก่
  • โปรตีนจากพืช อาหารจากธัญพืช (75 % ของมูลค่าส่งออกอาหารใหม่ทั้งหมด)
  • โปรตีนเข้มข้น ผลิตภัณฑ์นมและครีม (24 %)
  • แมลงกระป๋อง (1 %)
  1. อาหารทางการแพทย์ (Medical Food) มีมูลค่าส่งออก 6 พันล้านบาท ขยายตัว 51.6 % YoY โดยผลิตภัณฑ์ที่ส่งออก ได้แก่
  • อาหารเสริมผู้ป่วยหนัก (95 % ของมูลค่าส่งออกอาหารทางการแพทย์ทั้งหมด)
  • อาหารที่ใช้ในทางการแพทย์อื่น ๆ (4 %)
  • วิตามินพรีมิกซ์เสริมคุณค่าอาหาร (1 %)
  1. อาหารอินทรีย์ (Organic Food) มีมูลค่าส่งออก 2 พันล้านบาท หดตัว -25.2 % YoY โดยผลิตภัณฑ์ที่ส่งออก ได้แก่
  • ข้าวกล้องอินทรีย์ (70 % ของมูลค่าส่งออกอาหารอินทรีย์ทั้งหมด)
  • ผลไม้อินทรีย์ (30 %)

อ่านต่อตอนที่ 2

———————————-

เอกสารอ้างอิง

  1. Novel Food อาหารนวัตกรรมใหม่ โอกาสทองของเอสเอ็มอีไทย | SME One
  2. อุตสาหกรรมอาหารในอนาคต | Krungsri Research
  3. Functional Food’ นวัตกรรมอาหารแห่งอนาคต | สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.). https://www.nstda.or.th/home/news_post/nstda-itap-tcels-functional-food/
  4. Cultured Meat อีกทางเลือกความมั่นคงด้านอาหารในอนาคต | ศูนย์ความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีปิโตรเคมีและวัสดุ PETROMAT จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. https://petromat.org/home/cultured-meat/
  5. ข้าวไทยใส่นวัตกรรม Medical Food เพื่อผู้ป่วยเบาหวาน | บมจ.ธนาคารกรุงเทพ. https://www.bangkokbanksme.com/en/rice-thai-medical-food-diabetes
  6. เป็นเบาหวาน อยากลดน้ำหนัก ต้องรีบทำความรู้จัก ISOMALTULOSE | Goodlife Update. https://goodlifeupdate.com/healthy-body/124008.html
  7. “ฟัวกราส์จากพืช” นวัตกรรมไทยตอบโจทย์สุขภาพ | กรุงเทพธุรกิจ. https://www.bangkokbiznews.com/tech/innovation/1028830
  8. FMCG Gurus. Top Ten Trends 2021 Report. Retrieved from https://fmcggurus.com/top-10-trends-2021-report-sm-download/
  9. David Henkes, Emerson Climate Technologies. Food Industry Forecast: Key Trends Through 2020, Crucial Trends Transforming the Industry. Retrieved from https://climate.emerson.com/documents/dallas-%E2%80%93-food-industry-forecast-key-trends-through-2020-pt-br-3632778.pdf
  10. Future of Protein: Preparing for success in an uncertain environment. Retrieved from https://www2.deloitte.com /content/dam/Deloitte/ch/Documents/consumer-business/deloitte-ch-the-future-of-protein-Jan-2021.pdf
  11. Department of International Trade Promotion. Future Food Fact Sheet. Retrieved from https://ditp.go.th/ditp_web61/article_sub_view.php?filename=contents_attach/754468/754468.pdf&title=754468&cate=2514&d=0