FTI Trade Watch EP.1 FTI Trade Watch EP.1

สหภาพยุโรป (EU) ปรับมาตรการนำเข้าเหล็กครั้งสำคัญ โดยเปลี่ยนจากมาตรการ Safeguard มาเป็น Tariff-Rate Quota (TRQ) ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2569 โดยกำหนดโควตานำเข้าเหล็กรวม 18.3 ล้านตันต่อปี ครอบคลุม 28 กลุ่มสินค้า และเรียกเก็บอากรเพิ่มเติม 50% สำหรับการนำเข้าที่เกินโควตา มาตรการใหม่นี้เพิ่มแรงกดดันต่อผู้ส่งออกไทย ทั้งด้านการแข่งขัน การบริหารคำสั่งซื้อ และต้นทุนการส่งออก ขณะที่ผู้ผลิตเหล็กในประเทศยังต้องเฝ้าระวังสินค้าจากต่างประเทศที่อาจเปลี่ยนทิศทางเข้าสู่ตลาดไทยมากขึ้น

ทำไม EU ต้องเปลี่ยนกติกา?
เหตุผลสำคัญมาจากความกังวลเรื่อง กำลังการผลิตเหล็กส่วนเกินของโลก (Global Steel Overcapacity) ซึ่ง EU ประเมินว่าปัจจุบันอยู่ในระดับมากกว่า 620 ล้านตัน และอาจเพิ่มเป็น 721 ล้านตันภายในปี 2570 ขณะเดียวกัน หลายประเทศเริ่มใช้มาตรการจำกัดการนำเข้า ทำให้ EU กังวลว่าเหล็กส่วนเกินจะไหลเข้าสู่ตลาดยุโรปมากขึ้น และสร้างแรงกดดันต่อผู้ผลิตภายในภูมิภาค EU จึงนำมาตรการ TRQ มาใช้ โดยมีเป้าหมายสำคัญในการปกป้องอุตสาหกรรมเหล็กภายในภูมิภาค และเพิ่มอัตราการใช้กำลังการผลิต (Capacity Utilization) ให้ถึง 80%

TRQ ทำงานอย่างไร และผู้ส่งออกต้องจับตาอะไร?
ภายใต้มาตรการ TRQ สินค้าเหล็กสามารถนำเข้าได้ภายใต้โควตาที่กำหนด โดยเมื่อโควตาที่เกี่ยวข้องถูกใช้เต็มแล้ว การนำเข้าส่วนที่เกินจะถูกเรียกเก็บอากรเพิ่มเติม 50% ตามเงื่อนไขของมาตรการ

ดังนั้น การส่งออกไป EU จะไม่ได้ขึ้นอยู่กับราคาและคำสั่งซื้อเพียงอย่างเดียว แต่ผู้ประกอบการต้องติดตาม 3 เรื่องสำคัญ ได้แก่
• ประเภทสินค้า: สินค้าอยู่ในกลุ่มและพิกัดศุลกากรใด**
• สิทธิการใช้โควตา: ประเทศต้นทางได้รับการจัดสรรโควตาอย่างไร
• โควตาคงเหลือ: ในช่วงเวลาที่จะส่งออกยังมีโควตาเพียงพอหรือไม่

สินค้าที่อยู่ภายใต้มาตรการครอบคลุมเหล็กและผลิตภัณฑ์เหล็กหลายประเภท ส่วนใหญ่อยู่ใน พิกัดศุลกากรหมวด 72 และ 73 เช่น เหล็กแผ่นรีดร้อน เหล็กแผ่นรีดเย็น เหล็กเคลือบ เหล็กเส้น เหล็กกล้าไร้สนิม ท่อเหล็ก และผลิตภัณฑ์เหล็กบางประเภท ทั้งนี้ ผู้ประกอบการต้องตรวจสอบพิกัด CN/TARIC และ Product Category Code ของสินค้าแต่ละรายการอีกครั้ง เนื่องจากเงื่อนไขและปริมาณโควตาแตกต่างกันในแต่ละกลุ่มสินค้า

ไทยเผชิญข้อจำกัดด้านโควตา เสี่ยงส่งออกสะดุด
อีกประเด็นที่ต้องจับตาย คือ การจัดสรรโควตาไม่ได้ใช้เงื่อนไขเดียวกันกับทุกประเทศ โดย EU แบ่งโควตาตามกลุ่มประเทศและเงื่อนไขที่กำหนด รวมถึงจัดสรรโควตาสำหรับประเทศคู่ค้า FTA
สำหรับประเทศไทย ซึ่งไม่มี FTA กับ EU การเข้าถึงตลาดจึงต้องพิจารณาโควตาส่วนที่เหลือ (Residual Quota) ตามหลักเกณฑ์ของ EU โดยข้อมูลเบื้องต้นระบุว่า โควตาส่วนนี้มีประมาณ 0.95 ล้านตันต่อปี หรือราว 5% ของโควตารวม และมีการจัดสรรเป็นรายไตรมาสในลักษณะ “มาก่อนได้ก่อน” (First-come, first-served)

หากตัวเลขและหลักเกณฑ์ดังกล่าวเป็นไปตามข้อมูลที่ใช้ประเมิน ผู้ส่งออกไทยจะเผชิญการแข่งขันเพื่อใช้โควตาที่มีจำกัด โดยเฉพาะในช่วงที่ความต้องการส่งออกกระจุกตัว และอาจมีความเสี่ยงที่โควตาจะเต็มก่อนสินค้าถึงขั้นตอนนำเข้า

ทั้งนี้ ในช่วงครึ่งแรกของปี 2569 ไทยส่งออกสินค้าเหล็กไป EU ประมาณ 230,000 ตัน คิดเป็นมูลค่า 5,314 ล้านบาท จึงควรประเมินผลกระทบต่อคำสั่งซื้อและแผนส่งออกหลังมาตรการใหม่เริ่มใช้ โดยพิจารณาจากประเภทสินค้าและโควตาที่เกี่ยวข้องเป็นรายกรณี

ไม่ใช่แค่ส่งออกยากขึ้น แต่ไทยยังเสี่ยงรับแรงกดดันจากเหล็กนำเข้า
ผลกระทบทางอ้อมที่ต้องระวังคือ การเบี่ยงเบนทางการค้า (Trade Diversion) หากผู้ส่งออกจากประเทศที่มีเหล็กส่วนเกินไม่สามารถระบายสินค้าเข้าสู่ตลาด EU ได้ตามเดิม ก็อาจหันไปหาตลาดอื่น รวมถึงอาเซียนและไทยมากขึ้น โดยประเทศที่ควรติดตาม ได้แก่ จีน เวียดนาม และอินเดีย

สถานการณ์ดังกล่าวอาจเพิ่มแรงกดดันต่อผู้ผลิตเหล็กไทย ซึ่งปัจจุบันมีอัตราการใช้กำลังการผลิตอยู่ในระดับต่ำประมาณ 30% หากการแข่งขันด้านราคาทวีความรุนแรงขึ้น อาจกระทบต่อปริมาณการผลิต ความสามารถในการแข่งขัน และการจ้างงานในอุตสาหกรรมเหล็ก รวมถึงธุรกิจที่เกี่ยวข้องในห่วงโซ่อุปทาน

ส.อ.ท. เสนอเจรจาโควตาเหล็กคาร์บอนต่ำ พร้อมเฝ้าระวัง Trade Diversion
จากผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อม กลุ่มอุตสาหกรรมเหล็กได้เสนอให้กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศผลักดันประเด็นโควตาสำหรับเหล็กที่มีการปล่อยคาร์บอนแฝงต่ำ (Low Embodied Carbon Steel) ภายใต้หลักต่างตอบแทน (Reciprocal) ให้เป็นหนึ่งในประเด็นการเจรจา FTA ไทย–EU ที่กำลังดำเนินอยู่ พร้อมเสนอให้ติดตามและเฝ้าระวังความผิดปกติของการนำเข้าเหล็กที่อาจเกิดจาก Trade Diversion อย่างใกล้ชิด

Melt and Pour กติกาใหม่ที่ผู้ส่งออกต้องเตรียมพร้อม
นอกจากมาตรการ TRQ แล้ว ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2569 EU เริ่มบังคับใช้ข้อกำหนดเกี่ยวกับประเทศที่เหล็กถูกหลอมและเทครั้งแรก (Country of Melt and Pour) สำหรับสินค้าเหล็กที่อยู่ในขอบเขตมาตรการ โดยผู้นำเข้าต้องแจ้งประเทศต้นทางดังกล่าวในเอกสารศุลกากร พร้อมแสดงหลักฐานที่ตรวจสอบได้ เช่น Mill Test Certificate ซึ่งต้องมีข้อมูลประเทศที่หลอมและเทเหล็ก รวมถึงหมายเลข Heat Number ตามข้อกำหนด

ในกรณีที่เอกสารหลักไม่ครบถ้วน หรือไม่สามารถจัดทำ Mill Test Certificate ได้ กฎ EU กำหนดให้สามารถใช้เอกสารอื่นประกอบหรือทดแทนได้ภายใต้เงื่อนไขที่ระบุ หากไม่สามารถแสดงหลักฐานที่เหมาะสมและตรวจสอบได้ อาจถูกปฏิเสธการนำเข้า

ข้อกำหนดนี้ทำให้ผู้ประกอบการต้องตรวจสอบย้อนกลับไปถึงแหล่งผลิตเหล็กต้นทาง ไม่ใช่พิจารณาเพียงประเทศที่นำเหล็กมาแปรรูปหรือผลิตเป็นสินค้าสำเร็จรูปเท่านั้น

ผู้ประกอบการไทยต้องเตรียมตัวอย่างไร?
เพื่อรับมือกับกติกาการค้าใหม่ ผู้ส่งออกและผู้ผลิตเหล็กไทยควรเร่งดำเนินการ 4 เรื่องสำคัญ
1. ตรวจสอบพิกัดสินค้าและโควตา ยืนยันประเภทสินค้า Product Category Code สิทธิการใช้โควตา และปริมาณโควตาคงเหลือก่อนวางแผนส่งออก
2. บริหารคำสั่งซื้อและกำหนดส่งมอบ ประสานผู้นำเข้าเพื่อติดตามสถานะโควตา และประเมินความเสี่ยงด้านต้นทุนหากโควตาเต็ม
3. จัดทำระบบตรวจสอบย้อนกลับ รวบรวมข้อมูลแหล่งที่มาของเหล็ก พร้อมเตรียม Mill Test Certificate และเอกสารอื่นที่เกี่ยวข้องให้ครบถ้วน
4. เฝ้าระวังสินค้านำเข้าและตลาดในประเทศ ติดตามปริมาณ ราคา และรูปแบบการนำเข้าเหล็กที่อาจเปลี่ยนแปลงจาก Trade Diversion

กติกาใหม่ของ EU สะท้อนให้เห็นว่า การแข่งขันในตลาดเหล็กกำลังเปลี่ยนจากการแข่งขันด้านราคาไปสู่การแข่งขันที่ต้องบริหารทั้งโควตา ต้นทุน และความโปร่งใสของห่วงโซ่อุปทาน โดยมีมาตรการ TRQ, CBAM และข้อกำหนด Melt and Pour เป็นปัจจัย